Türk Hamamı

Hamam sözcüğü; Arapça hammam=banyo, İbranice hamam=sıcak olmak sözcüklerinden gelir. Hamam, kısaca “yıkanma, arınma ve şifa bulmaya mahsus yer” olarak tanımlanabilir.

İnsanoğlunun yaşamsal gereksinimlerinden birisi de sağlıktır. Türk Hamamları ve kaplıcalar gibi sıcak su mekânlarının yapımı bu gereksinimlerle ortaya çıkmıştır.
Yıkanmanın; hastalıkların önüne geçmesi ve iyileştirilmesinde kullanılmasıysa çok eskilere dayanır. M.Ö. IV yüzyılda Romalılarda vücudu terbiye ve tedavi müessesesi konumunda Roma Banyoları bulunduğu biliniyor. Bu dönemde oldukça geniş alanlar üzerine kurulan Roma Banyoları, temizliğin yanında sportif ve kültürel etkinliklerinde merkezi olmuştur.

Türklerin yaşamında da hamamlar yalnızca bir yıkanma yeri değil; sağlık, sosyal, ve kültürel etkinliklerin yaşandığı merkezler olmuştur. Türk Hamamları kişilerin hususiyetle yıkanma ve temizlenme gereksinimlerine yanıt vermiştir. Türk Hamamları her dönemde toplumların dini inançları doğrultusunda mimari şekillenme göstermiş ve sosyal yaşantılarının bir parçası olmuştur. Türk Hamamları mimari karakter yönünden roma banyosu mimarisinden esinlenmişse de esas mimari biçimini İslami yapı mimarisinden almıştır. Hamamlar mimari yapı yönünden cami mimarisiyle benzerlik göstermektedir. Örneğin; hamam kubbesi cami kubbesinden esinlenerek hazırlanmıştır.

İslamiyet’e göre bir vücudun girdiği bir suya farklı bir beden giremez, zira o su kirlenmiştir. İslamiyet’te bu inanıştan ötürü akan suda yıkanma ve abdest alma düşkünlüğü doğmuştur. Bu nedenle Türk hamamlarında kurnalar önemli bir gereksinim olarak düşünülmüştür. Halbuki roma banyolarında kurna pek bulunmaz.
Türk Hamamları mimari yönden roma banyoları ile benzerlik gösterse bile işlev ve maksat yönünden mimari farklılıklar göstermektedir.
Türkler İstanbul’un fethinden sonra burada ve Osmanlı Devletinin dört bir yanında binlerce hamam yaptılar. XVII. Yüzyılda yalnızca İstanbul’da 168 büyük çarşı hamamı vardı.


Türk Hamamı Temel Üç Kısma Ayrılır:
– Soyunma Yerleri
– Yıkanma Yerleri: Soğukluk, Sıcaklık (Hamam)
– Isınma Yeri (Külhan)

Soyunma Yerleri: Geniş bir sofa ve etrafında bölmeli şekiller bulunur. Yıkanan kimseler bu şekillerde uzanıp dinlenirler.

Yıkanma Yerleri: Soğukluktan geçerek girilen hamam bölümüne denir. Burası da bir takım bölümlere ayrılır: kurna başı denilen herkesin birer birer yıkandığı bölüm, halvet ismi verilmiş olan kapalı ve yalnız başına yıkanma hücrelerinin olduğu bölüm, birde üzerine uzanıp ter dökülen göbek taşının bulunduğu kısım vardır. Burası hamamın mermer kaplı zemininden daha da yukarı yapılmış ve türlü geometrik şekillerde olabilen yerdir.

Isıtma Yeri: Hamamın altında olup burada ateş yanar. Ateşten yükselen alev ve duman, mermer zeminin altındaki özel yollardan duvar içlerinden geçerek tüteklik ismi verilmiş bacadan çıkar. Külhandaki ocağın üstünde soğuk su deposu bulunur. Ocağın dip kısmındaki birkaç kanal hamamın yıkanma yerinin ortasındaki göbek taşının altına girer. Bu taşın altındaki karanlık yer çok ısındığında buraya cehennem denir. Çarşı hamamları, haftanın belli günlerinde kadınlara farklı günlerde erkeklere açık vaziyettedir. Çifte hamam olanlar ise birbirine bitişik iki hamam olup birisi kadınlara diğeri erkeklere ayrılmıştır. Bu hamamlar her gün açık vaziyettedir.

İstanbul’un hamamları tüm dünyaca tanınmıştır. Eski olması bakımından Beyazıt, Çemberlitaş, Hoca Paşa, Fındıklı Hamamları, Fatih’te Mehmedağa Hamamı vs mevcuttur. Buna ek olarak zamanla tahribata dayanamayıp yıkılmış hamamlarda bulunmaktaydı. Hele meşhur konak hamamlarından hiçbiri bugüne kalmamıştır. Yalnız saray hamamları (Topkapı ve Dolmabahçe) ayrı devirlerin mimarlık abidelerine örnek olarak bugün İstanbul’u süslemektedir. Bunlardan farklı Bursa’nın doğal sıcak kükürtlü sularıyla meşhur kaplıca hamamları, Gönen kaplıca hamamları ve Türkiye’nin dört bir yanına serpiştirilmiş kaplıca ve olağan hamamlar da mevcuttur.

Modern banyo alışkanlıklarından ötürü bir dönem neredeyse unutulmaya yüz tutmuş hamamlar, ülkemize gelen turistlerin ilgisiyle günümüzde tekrar hatırlanmaya başlamıştır. Hiç kuşkusuz Türk Hamamları sıhhat ve güzellik yönünden dünyada eşi benzeri olmayan uygulama çeşitliliğine ve etkinliğine sahiptir.
Türkiye’ye gelen her turistin hamamı ziyaret etmeyi arzu etmesi ve sağlık için önemli yapılardan biri olması nedeniyle, Türkiye’deki otellerin spa merkezlerinin en gösterişli yapıları arasına Hamamlar tekrar girmiştir. Turistlerin oteli tercih etme sebeplerinden biri olan Türk Hamamı ayrıca önemli bir gelir kaynağı haline gelmiştir.

Modern çağın hastalığı sayılabilecek stresten kurtulmayı ve güzellik adına aranan alternatif çözümleri faydaları arasında bulunduran Türk hamamlarına ilgi her geçen gün daha da artmaktadır. Yalnızca Türkiye’de değil dünyanın birçok yerinde de artık Türk hamamları yapılmaktadır.


Gallery