 |
|
| Sauna Tarihi | |
|
.jpg) Saunanın genellikle Finlandiya'da icat edildiÄŸi düÅŸünülür. Ancak Finlandiyalılar, bu konuda her ÅŸeyi kendilerine mâl etmek istemezler, sadece hak ettikleri kadarını yeterli bulurlar. Saunayı ilk kez kimin yaptığından ziyade, bugünkü kültür hayatının yüksek standartlarına kimin getirdiÄŸi daha önemlidir. Sauna Finlandiya'da yeniden hayat bulup geliÅŸtirilmiÅŸtir, çünkü Fin halkı orman ve tabiatla içiçe yaÅŸar ve saunayı günlük hayatlarında kullanmaktan asla vazgeçmezler. Bu tutum kısmen bir gelenek olmaktan baÅŸka, Finlandiyalıların insan bedenini saÄŸlıklı kılmak için tarihsel olarak benimsedikleri bir tavırdır. Bu nedenle, Finlandiyalılar, günümüzde bile sauna kültürünün ve sauna keyfinin muhafızlarıdır.Sauna Finliler için her zaman önemli olmuÅŸtur. Bin yıldan fazla bir mazisi olan sauna, önceleri banyo yapmak için yapılmış bir yerdi, ancak bolca suyun bulunduÄŸu tek temiz yer olması nedeniyle doÄŸum yapmak ve hastaları iyileÅŸtirmek amaçları için de kullanılmıştır. Günümüzde Finlandiya'da 2 milyon civarında sauna olduÄŸu tahmin edilmektedir ki, bunun 1.2 milyonu özel apartman dairelerinde, yazlıklarda, otellerde ve halk yüzme havuzlarında bulunmaktadır. Tarihe bakınca, Finlandiya'da çeÅŸitli sauna tipleri bulunduÄŸunu ve ayrıca diÄŸer kültürlerde de ter banyosu olarak kullanılan, her milletin kendine has mekânları olduÄŸunu görmekteyiz. Amerikan yerlilerinin ter odası veya inipi, Rusların bania ve Türklerin hamam olarak adlandırılan buharlı banyoları vardır. Finlandiyalıların kökeni binlerce yıl ötesinde orta Asya'dan gelen göçebe kabilelere dayanır, bunlar doÄŸuya ve kuzeye doÄŸru dağılarak güneybatı Rusya, Slovakya, Macaristan, Litvanya, Estonya ve nihayetinde Suomi halklarını meydana getirmiÅŸtir. Finlandiya'da civarda gezen ve sonradan Finlandiyalıları oluÅŸturan bu göçebe insanların ilkel saunaları vardı. Ä°lk baÅŸta yerdeki çukurları ısıtıp, etrafını branda benzeri bir bezle kaplayarak sıcak bir banyo yapma yeri yaptılar. Ä°çinde ateÅŸ yakılan bu çukurlukta halen sönmemiÅŸ ateÅŸ olduÄŸunda yıkanacak kiÅŸi saunaya girmeden önce ateÅŸin sönmesini beklerdi. Amerika yerlilerinin ter odası bu tür saunalara çok benzer. Bu tür sıcak odalar daha sonra dumanlı saunaya dönüÅŸtü, bu ÅŸimdiki saunaların en geleneksel ÅŸeklidir. Sauna kelimesi Fince “duman” anlamına gelen “savuta” kelimesinden türemiÅŸtir. Dumanlı saunada bacasız bir ocak vardı ve ateÅŸ doÄŸrudan taÅŸları ısıtırdı, duman çatının altındaki ufak bir delikten dışarı verilirdi. Ocak ise sıva kullanılmadan dizilen taÅŸlarla inÅŸa edilirdi, bu ocakların ısınması saatlerce sürmekteydi. Dumanlı saunalar 1920'lerin sonuna kadar kullanılmıştır ve bu tarihten sonra, yeni tip ısıtıcılar geliÅŸtirildikçe yavaÅŸ yavaÅŸ ortadan kalktı. Sauna tipleri geliÅŸtirildikçe sauna ısıtıcıları da hem teknolojik yönden, hem de model olarak oldukça deÄŸiÅŸiklikler geçirmiÅŸtir. Eski sauna ısıtıcısı modelleri, büyük odun sobalarıydı ve bunlar yakıldıktan sonra gerekli sıcaklığa ulaÅŸmaları uzun zaman almaktaydı. Günümüzde pek çok sauna ısıtıcıları mevcuttur, bunlar elektrikli, gazlı, geleneksel odunla yakılanlar veya infrared ısıtıcılar olarak sayılabilir. En çok fabrika üretimi sabit ısı modelleri (bu demektir ki, sürekli olarak yanan bir ocak var) kullanılır, çünkü bunlar az yer kaplar ve pek çok yönden eski tiplere göre daha kullanışlıdır. ÇoÄŸu modern ısıtıcılar, kullanım kolaylığı ve nispeten ucuzluÄŸu nedeniyle elektrik kullanmaktadır, ancak halen odunlu ısıtıcılar da tercih edilebiliyor. Odunla ısıtılan sauna, elektrikli saunaya göre insana biraz daha farklı duygular hissettirebilir. AhÅŸap sauna son zamanlarda fazla ilgi görmekte ve odunla ısıtılan tipte saunalardan baÅŸka dumanlı saunalar da yeniden hayatiyet kazanmaktadır. |
